ภาระงานที่2 จร้า.....
การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม
ตอนที่ 1 ยีนและโครโมโซม
ยีน
(Gene) คือ หน่วยพันธุกรรมที่อยู่บนโครโมโซม
(chromosome)
มีลักษณะเรียงกันเหมือนสร้อยลูกปัด ทำหน้าที่ควบคุมลักษณะต่างๆ
ทางพันธุกรรมจากพ่อแม่ไปยังลูกหลาน ในคนจะมียีนประมาณ 50,000 ยีน
แต่ละยีนจะควบคุมลักษณะต่างๆทางพันธุกรรมเพียงลักษณะเดียว
ยีนที่ควบคุมลักษณะพันธุกรรมบางอย่างมี
2 ชนิด คือ
1. ยีนเด่น (Dominant gene) คือ
ยีนที่แสดงลักษณะนั้นๆ ออกมาได้ แม้มียีนนั้นเพียงยีนเดียว
2. ยีนด้อย (recessive gene) คือ ยีนที่สามารถแสดงลักษณะให้ปรากฏออกมาได้
ก็ต่อเมื่อมียีนด้อยทั้งสองยีนอยู่บนคู่โครโมโซม
โครโมโซม
โครโมโซม (chromosome) ในเซลล์ของสิ่งมีชีวิตประกอบด้วย
นิวเคลียส เยื่อหุ้มเซลล์
ไซโทพลาซึม เมื่อใช้กล้องจุลทรรศน์ส่องดูนิวเคลียสของเซลล์ที่กำลังแบ่งตัวจะเห็นโครงสร้าง
มีลักษณะเป็นเส้นยาวๆ
เล็กๆ ขดไปมาเรียกโครงสร้างนี้ว่า โครมาทิน
(chromatin)
เมื่อเซลล์โครมาทินขดแน่นมากขึ้นและหดสั้นลง
จะมีลักษณะเป็นแท่งเรียกว่า
โครโมโซม (chromosome) โครโมโซมแต่ละโครโมโซมประกอบด้วยแขน
2 ข้าง เรียกว่า
โครมาทิด (chromatid) ซึ่งแขนทั้งสองจะมีจุดเชื่อมกันเรียกว่า
เซนโทรเมียร์ (centromere) ดังรูป
ถ้าสิ่งมีชีวิตต่างชนิดกันจะมีจำนวนโครโมโซมที่แตกต่างกัน จำนวนโครโมโซม
ในเซลล์ร่างกายและโครโมโซมในเซลล์สืบพันธุ์จะแตกต่างกัน โดยโครโมโซม
ในเซลล์สืบพันธุ์จะมีเพียงครึ่งหนึ่งของเซลล์ร่างกาย ดังตาราง
ตารางแสดงจำนวนโครโมโซมในเซลล์ร่างกายและเซลล์สืบพันธุ์
|
สิ่งมีชีวิต
|
จำนวนโครโมโซม
|
|
|
เซลล์ร่างกาย (แท่ง)
|
เซลล์สืบพันธุ์ (แท่ง)
|
|
|
1. ถั่วลันเตา
2. ข้าวโพด
3. ข้าว
4. มะเขือเทศ
5. แมลงหวี่
6. แมลงวัน
7. สุนัข
8. ปลากัด
9. ชิมแปนซี
10. คน
11. ไก่
12. หนู
|
14
10
24
24
8
12
78
42
48
46
78
42
|
7
5
12
12
4
6
39
21
24
23
39
21
|
การศึกษาจำนวนและรูปร่างโครโมโซมของสิ่งมีชีวิต เช่น คน
ทำโดยนำเซลล์ร่างกายเช่น เซลล์เม็ดเลือดขาวบางชนิดมาศึกษา
และนำมาถ่ายภาพของโครโมโซม จากนั้นจึงนำภาพถ่ายโครโมโซม
มาจัดเรียงตามรูปร่าง ลักษณะ และขนาด โดยนำโครโมโซมที่มีรูปร่างลักษณะ
เหมือนกันและขนาดใกล้เคียงกันมาจัดไว้ในคู่เดียวกันในคนมีโครโมโซม 46 แท่ง
จัดได้ 23 คู่ แบ่งเป็นออโทโซม ซึ่งมีลักษณะเหมือนกันในเพศชายและเพศหญิง
จำนวน 22 คู่ ส่วนคู่ที่ 23 เป็นโครโมโซมเพศ มีลักษณะต่างกันดังรูป
ในเพศชายมีโครโมโซมเพศหนึ่งแท่งขนาดใหญ่ เรียกว่า โครโมโซม X
และโครโมโซมเพศอีกแท่งหนึ่งมีขนาดเล็ก เรียกว่า โครโมโซม Y
สัญลักษณ์เพศชายคือ XY ส่วนโครโมโซมเพศของเพศหญิงเป็นโครโมโซม X
เหมือนกันทั้งคู่ สัญลักษณ์เพศหญิงคือ XX ภายในนิวเคลียสของแต่ละเซลล์
ประกอบเป็นร่างกายของสิ่งมีชีวิต จะมีจำนวนโครโมโซมเท่ากันหมดทุกเซลล์
เช่น ทุกๆ เซลล์ของร่างกายคนมีโครโมโซมจำนวน 46 แท่ง ส่วนในเซลล์สืบพันธุ์
จะมีโครโมโซมเพียงครึ่งเดียวของเซลล์ร่างกาย
เมื่อเซลล์อสุจิ (sperm) ของพ่อและเซลล์ไข่ (egg) ของแม่ ซึ่งมีโครโมโซม
เซลล์ละ 23 แท่ง มารวมกันเป็นเซลล์ใหม่ มีจำนวนโครโมโซม 46 แท่ง
ซึ่งเท่ากับเซลล์ร่างกายปกติดังรูป
ข้อควรทราบ
โครโมโซมในเซลล์ร่างกายของสิ่งมีชีวิตมีรูปร่างลักษณะเหมือนกันเป็นคู่ๆ
แต่ละคู่เรียกว่า ฮอมอโลกัสโครโมโซม (Homologous chromosome)
เมื่อแบ่งเซลล์โครโมโซมแต่ละแท่งจะประกอบด้วยโครมาทิด 2 โครมาทิด
(chromatid) ที่เหมือนกัน บริเวณที่โครมาทิดทั้งสองติดกันเรียกว่า เซนโทรเมียร์
(centromere)
คำถาม?
1.ยีน (Gene) คืออะไรมีกี่ชนิด
2.คนมีโครโมโซมเท่าใด จัดได้กี่คู่ แบ่งเป็นอะไรบ้าง
3.โครโมโซมประกอบด้วยอะไรบ้าง
